Present Perfect Tense эсвэл Present Perfect Continuous Tense

Present Perfect	Present Perfect Continuous
When is the present perfect tense used? The present perfect tense is used to describe an action that happened in the past, but has a connection to the present. The present perfect tense is also sometimes called the present perfect simple tense. The auxillary verb "have" is always used with the present perfect tense. The present prefect tense is used in the following situations:	How is the present perfect continuous tense used? The present perfect continuous tense is a tense that is a tense that is sometimes confusing. It refers to an action that started in the past, but has continued to the present or has just finished.The present perfect continuous tense uses the auxiliary verb "have/has been" and verb+ing added to the main verb. The present perfect continuous tense is used when:
There is a connection with the past. Урьд өмнө болсон үйл явдалтай уялдаатай.	The action started in the past. Үйл явдал өнгөрсөнд эхэлсэн.
The exact time of the action is not known. Яг хэзээ болоод өнгөрсөн нь тодорхойгүй.	The action continued at the time of speaking/writing. Тухайн үйл явдлын тухайн яригдаж байх үедээ үргэлжилж байсан.
"For" and "since" can be used to state the time of the action. Цаг хугацааг тодорхойлоход since, for-г ашиглаж болно.	Оr the action just finished at the time of speaking/writing. Эсвэл үйл явдал яг болж байх үедээ дөнгөж болоод дууссан.
The action is not completed at the time of speaking/writing. Үйл явдал яг хүүрнэж байх үедээ бүрэн гүйцэд дуусаагүй.	The statement answers "how long" an action has been happening. Уг мэдэгдэлийн хариу "хэр удаан" хугацаанд болоод өнгөрч байна вэ гэсэн байдалд хариулагдана.
The action happened before you expect. Үйл явдал чамайг яг болно гэж мэдээгүй байхад болсон.	The action has happened continuously with stopping. Үйл явдал өнгөрөн үргэлжиж байгаад дуусдаг.
The action has been repeated numerous time, and is expected to be repeated in the future. Үйл явдал урьд өмнө хэд хэдэн удаа давтагдаж байсан, мөн ирээдүйдээ дахин давтагдах магадлалтай.
Example I am not hungry. I have eaten at the school canteen. Би өлсөөгүй. Би сургуулийн цайны газарт юм идчихлээ. I have learned English since 1956. Би 1956 оноос хойш англи хэл сурч байна. We have not known her for very long. Бид түүнийг тийм ч удаан хугацаанд мэдэхгүй. Have you been to China? Та Хятадад байсан уу? Has she finished her college? Тэр эмэгтэй коллежоо төгссөн үү?	Example I have been waiting for my teacher for 1 hour. Би багшаа 1 цагийн турш хүлээж байна. We have been learning English since the age of three. Би гурван настайгаасаа хойш Англи хэл сурч байгаа. They have not been playing basketball for a long time. Тэд удаан хугацаанд сагс тоглоогүй. My sister has not been living in China for many years. Эгч маань олон жилийн турш хятадад амьдраагүй. Has your horse been racing for a long time? Морь чинь удаан хугацаанд уралдаж байна уу? Have you been living in that house since you have been married? Та тэр байшинд гэрлэснээсээ хойш амьдарч байгаа юу?

Present Perfect Continuous Tense –Одоо Төгсч Үргэлжилж байгаа цаг

Рresent perfect continuos буюу төгс одоо үргэлжлэх цагийг хэрхэн зөв ашиглах, ямар тохиодолд хэрэглэгддэгийг сайн ойлгочихвол энэ цаг бидний ярьдаг шиг тийм хэцүү зүйл биш юм. Present Perfect continuos гэсэн үгийг орчуулж ойлгох шаардлага огт байхгүй. Хэрэв орчуулбал Төгс одоо үргэлжлэх цаг гэж орчууллагддаг бөгөөд энэ нь суралцагсдын толгойг их эргүүлдэг юм. Тийм учир зүгээр present perfect continuos гэж ийм цаг байдаг ийм зүйл илэрхийлдэг гээд ойлгочиход л хангалттай.

Хэрэглэгддэг тохиолдолууд

1. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд хийж эхлээд одоог дайран ирээдүйд үргэлжлэх магадлалтай үйлдэлийг бүхэлд нь дүгнэн хэлж байгаа бөгөөд энэ тохиолдолд үйлдэл хир хугацаанд үргэлжилж байгааг ихэвчлэн дурдсан байдаг. Үргэлжилсэн хугацааг нь for, since, all day. all morning гэх мэт үргэлжилсэн хугацаа илэрхийлдэг үгсийн тусламжтайгаар хэлдэг.

- Өглөөнөөс хойш бороо орсоор л байна - бороо орох гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд эхэлсэн ба одоо ч үргэлжилж байгаа ба бороо цааш үргэлжлэн орж байгаа бололтой.

It has been raining since this morning.

- Би гэрийн даалгавараа бүтэн 3 цагийн турш хийж байна - гэрийн даалгавар хийх гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд эхлээд одоо ч үргэлжилэн хийгдэж байгаа эхэлснээс хойш 3 цаг өнгөрсөн байна.

I have been doing my homework for 3 hours.

- Бид бүхэл өдөржингөө байшингаа будаж байна - будах гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд эхлээд одоо ч үргэлжилэн хийгдэж байгаа.

We have been painting the flat all day

2. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөнд хийж эхлээд дөнгөж саяхан дууссан үйлдлийг илэрхийлэхэд энэ цаг хэрэглэгдэнэ. Энэ тохиолдолд ямар нэгэн цаг хугацаа заасан үг хэрэглэдэггүй ба тухайн үйлдэл хийгдэж байсныг батлах шинж тэмдэг заавал байх ёстой.

- Би чамайг хүлээж байсан юм - нөгөө хүн нь ирсэнээр хүлээх гэдэг үйлдэл дууссан байна.

I have been waiting for you.

- Бороо саяхан болтол орж байсан - ингэж хэлж байгаа тохиолдолд бороо зогссон байх ёстой бөгөөд газар нойтон хэвээрээ байна. Өөрөөр хэлбэл үйлдэл дөнгөж саяхан болтол хийгдэж байсан.

It has been raining.

- Би гүйж байсан юм.

I have been running - ингэж хэлж байгаа тохиолдолд энэ хүн нэлээн ядарсан юм уу эсвэл амьсгаадаж байна. Яагаад гэвэл гүйх гэсэн үйлдлийг саяхан болтол хийж байсан.

Англи хэлний үйл үг дараах хэлбэрүүдээр хувирдаг

Infinitive буюу тодорхойгүй хэлбэр	Past simple буюу энгийн өнгөрсөн цаг	Past participle буюу үйлт нэрийн өнгөрсөн цаг	Present Participle буюу үйлт нэрийн одоо цаг
go	went	gone	going
do	did	done	doing
play	played	played	playing
talk	talked	talked	talking

Хүснэгтээс харахад дүрмийн үйл үгний энгийн өнгөрсөн цаг ба үйлт нэрийн өнгөрсөн цагийн хувирал ижилхэн байдаг байна. Харин Дүрмийн бус үйл үгний хувирлууд өөр өөр байдаг тул цээжлэх шаардлагатай. Дүрмийн бус үйл үгний жагсаалтыг харна уу.

Үйл үгийг дүрмийн/regular ба дүрмийн бус /irregular гэж хоёр ангилдаг. Дүрмийн үйл үгийн хувьд -ed гэсэн залгавар авч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг бол дүрмийн бус үйл үгийн хувьд тухайн үйл үг хувирч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг тул эдгээр үйл үгсийг цээжлэх шаардлагатай байдаг:

Дүрмийн үйл үг

work like talk

+ -ed

worked liked talked

Дүрмийн бус үйл үг

go	went	gone
see	saw	seen
have	had	had
do	did	done

Англи хэлний өгүүлбэрийн бүтэц дараах хэлбэртэй байдаг:

S+V+O

S	- Subject буюу үйлийн эзэн
V	- Verb буюу үйл үг
O	- Object буюу тусагдахуун

Present Perfect Continuos цагийн өгүүлбэрийн бүтэц

S

+

have has

been

verb+ing

+

O

Анхаар! үйл үг нь-ing залгавар авсан байх ёстой

Зөвшөөрсөн хэлбэр

They have been eating lunch	Тэд үдийн цайгаа ууж байсан юм	цайгаа ууж байсныг илтгэх зүйлс байх ёстой, ширээгээ хураагаагүй, аман дээр нь талхны үртэс наалдсан ч юм уу гэх мэт үйлдэл саяхан хийгдэж байсныг гэрчлэх зүйлс байх ёстой
She has been working very hard	Тэр саяхан болтол маш шаргуу ажиллаж байсан	Тэр тун их ядарсан байх ёстой
She has been cooking dinner	Тэр хоол хийж байсан юм	хормогчтойгоо ч юм уу ямар нэгэн байдлаар хоол хийж байсныг илтгэх зүйл байх ёстой
We have been playing football	Бид хөл бөмбөг тоглож байсан юм	Наад хувцас хунар чинь юу болоо вэ? хариуд нь "Бид хөлбөмбөг тоглож байсан юм" үйлдэл саяхан болтол хийгдэж байсан нь илт байна
I have been painting the door	Би хаалга будаж байсан юм	Наад гар хуруу чинь яачаа вэ? хариуд нь "Би хаалга будаж байсан юм" үйлдэл саяхан болтол хийгдэж байсан нь илт байна
She has been crying	Тэр уйлж байсан юм	Нүд нь хавдаж улайсан тохиодолд хэлэхэд болно. Яагаад гэвэл тэр саяхан болтол уйлж байсан юм.

Үгүйсгэсэн хэлбэр

Англи хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйл үг хэрэгтэй байдаг бөгөөд present perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь have/has байдаг. Мэдээж үгүйсгэсэн хэлбэр үүсгэж байгаа бол not гэдэг үгийг авна. Мэдээж өгүүлбэрийн үйл үгийн бүтэц хадгалагдана.

S

+

have has

not

been

verb+ing

+

O

Харилцан яриа-1

A: There are cups and dishes on the table. Have you been eating?

B: No, I have not been eating. I just came in.

A: Ширээн дээр аяга тавагнууд байна. Чи юм идэж байсан юм уу?

В: Үгүй ээ. Би юм идэж байгаагүй. Би дөнгөж сая гаднаас орж ирлээ.

Харилцан яриа-2

A: She looks very tired. Has she been working hard lately?

B: No, She has not been working hard lately. She has some healt problems.

А: Тэр их ядрангуй харагдаж байна. Сүүлийн үед их шаргуу ажиллаж байсан юм уу?

В: Үгүй ээ, тэр сүүлийн үед их шаргуу ажиллаж байгаагүй. Түүний бие нь тааруу байгаа юм.

Харилцан яриа-3

A: Why are your hand wet? Have you been washing your hands?

B: No, I have not been washing my hands. I have been washing my clothes.

A: Чиний гар яагаад нойтон байгаа юм бэ? Гараа угааж байсан юм уу?

B: Үгүй ээ, би гараа угааж байгаагүй ээ. Би хувцасаа угааж байсан юм.

Асуух хэлбэр

Англи хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйл үг хэрэгтэй байдаг бөгөөд present perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь have/has байдаг. Асуултыг дотор нь нэлээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу Тийм/Үгүй төрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд. Present perfect continuos цаг бол нэг төрлийн одоо цаг учир 3-р бие нэг тоон дээр туслах үйл үг have -> has болно

Yes / No questions
Энэ төрлийн асуултууд ямагт туслах үйл үгээрээ эхэлдэг болохыг анхаарна уу. Асуултын ерөнхий бүтцийг харуулбал:

Have/Has+ S been +Verb +ing + O?
Have/Has +үйлийн эзэн +үйл үг+ing + тусагдахуун?

Асуулт	Зөвшөөрсөн бүтэн хариулт	Зөвшөөрсөн бүтэн богино хариулт	Үгүйсгэсэн бүрэн хариулт	Үгүйсгэсэн богино хариулт
Have you been eating?	Yes, I have been eating	Yes, I have	No, I have not been eating	No, I haven`t
Has she been working hard lately	Yes, she has been working hard lately	Yes, she has	No, she has not been working hard lately	No, she hasn`t
Have you been washing your hands?	Yes, I have been washing my hands	Yes, I have	No, I have not been washing my hands	No, I haven`t

Wh- questions Асуух үгтэй асуулт

Энэ төрлийн асуулт асуух үгээрээ эхэлдэг ба бүтцийн хувьд дээрхтэй ижил байна.

Where has she been going?	Тэр эмэгтэй хаашаа явж байсан бэ?
What have you been doing?	Чи юу хийж байсан бэ?
How long have you been waiting for me?	Чи намайг хир удаан хүлээсэн бэ?

Present Perfect Tense –Одоо Төгссөн цаг

Present perfect буюу төгс одоо цагийг хэрхэн зөв ашиглах ямар тохиодолд хэрэглэгддэгийг сайн ойлгочихвол энэ цаг бидний ярьдаг шиг тийм хэцүү зүйл биш юм. Present Perfect гэсэн үгийг орчуулж ойлгох шаардлага огт байхгүй. Хэрэв орчуулбал Төгс одоо цаг гэж орчууллагддаг бөгөөд энэ нь суралцагсдын толгойг их эргүүлдэг юм. Тийм учир зүгээр present perfect гэж ийм цаг байдаг ийм зүйл илэрхийлдэг гээд ойлгочиход л хангалттай.

Хэрэглэгддэг тохиолдолууд

1. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд хийсэн ба түүний үр дүн нь одоо мэдэгдэж байгаа.

- Хүүхэд аяга хагалчихсан байна - хагарах гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд болсон ба аяга одоо хагархай байгаа.

A kid has broken a cup

- Би гэрийн даалгавраа хийчихсэн байгаа - гэрийн даалгавар хийх гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд хийгдсэн ба одоо надад шалгуулахад бэлэн ч юм уу үзүүлэхэд бэлэн гэрийн даалгавар байгаа тохиолдолд.

I have done my homework.

- Бат шинэ машин худалдаад авчихсан байгаа - шинэ машин худалдаж авах гэдэг үйлдэл өнгөрсөнд болсон ба одоо машин нь шинэ байгаа тохиолдолд.

Bat has bought a new car.

- Бороо орчихсон байна - бороо орох гэдэг үйл өнгөрсөнд болсон ба одоо газар нойтон байгаа тохиодолд.

It has rained.

Үйл явдал нь өнгөрсөнд болсон ба тэр тун саяхан бол just гэдгийг хэрэглэж болно.

Bat has just bought a new car - Бат дөнгөж шинэ машин худалдаж авчихаад байна.

Үйл явдал нь бодож байснаас өмнө болсон байвал already гэдэг үг хэрэглэнэ.

I have already done my homework - Би аль хэдийн гэрийн даалгавараа хийчихсэн байгаа.

2. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөнөөс одоо хүртэл хэдий хэр хугацааны турш үйлдэж байгаа. Энэ тохиолдолд ямар хугацааны турш буюу үргэлжилсэн хугацаа хэлж байгаа бол for харин ямар нэгэн мөчөөс хойш гэж ярьж байгаа бол since гэдэг үг хэрэглэдэг.

- Бид энд 6 сарын турш амьдарч байгаа.

We have lived here for 6 months.

- Би англи хэлийг 3 жилийн турш үзэж байгаа.

I have studied English for 3 years.

- 1 сараас хойш Туяа энэ компанид ажиллаж байгаа.

Тuya has worked in this company since January

3. Ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөнд хэдэн удаа хийж байсныг одоо цагийн өнгөнөөс дүгнэн ярьж байгаа. Энэ тухай өгүүлбэрт одоогийн байдлаар гэсэн санаа давхар агуулагдаж байдаг.

- Би энэ долоо хоногт 3 дахь номоо уншиж байна.

I have read 3 books this week.

- Ганаа 6 лааз шар айраг уучихаад байна.

Ganaa has drunk 6 cans of beer so far. /so far - одоогийн байдлаар/

4. Ямар нэгэн зүйлийг өнгөрсөнд хэзээ нэгэн цагт хийж үзсэн эсвэл үзээгүй тохиолдолд энэ цагийг хэрэглэдэг. Мөн ямар нэгэн зүйлийг хэдэн удаа хийж үзсэн талаар дүгнэн ярих үед бас хэрэглэгддэг ба энэ тохиолдолд ever гэдэг үг ашигладаг бөгөөд урьд өмнө хэзээ нэгэн цагт гэсэн санаа агуулна.

- Би хэзээ ч далай үзээгүй.

I have never seen ocean.

- Чи анд явж үзсэн үү.

Have you ever gone hunting?

- Би Ромд 3 удаа очиж үзсэн.

I have been to Rome 3 times.

Англи хэлний үйл үг дараах хэлбэрүүдээр хувирдаг

Infinitive буюу тодорхойгүй хэлбэр	Past simple буюу энгийн өнгөрсөн цаг	Past participle буюу үйлт нэрийн өнгөрсөн цаг	Present Participle буюу үйлт нэрийн одоо цаг
go	went	gone	going
do	did	done	doing
play	played	played	playing
talk	talked	talked	talking

Хүснэгтээс харахад дүрмийн үйл үгний энгийн өнгөрсөн цаг ба үйлт нэрийн өнгөрсөн цагийн хувирал ижилхэн байдаг байна. Харин Дүрмийн бус үйл үгний хувирлууд өөр өөр байдаг тул цээжлэх шаардлагатай. Дүрмийн бус үйл үгний жагсаалтыг харна уу.

Үйл үгийг дүрмийн /regular ба дүрмийн бус /irregular гэж хоёр ангилдаг. Дүрмийн үйл үгийн хувьд -ed гэсэн залгавар авч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг бол дүрмийн бус үйл үгийн хувьд тухайн үйл үг хувирч өнгөрсөн цаг нь үүсдэг тул эдгээр үйл үгсийг цээжлэх шаардлагатай байдаг:

Дүрмийн үйл үг

work like talk

+ -ed

worked liked talked

Дүрмийн бус үйл үг

go	went	gone
see	saw	seen
have	had	had
do	did	done

Англи хэлний өгүүлбэрийн бүтэц дараах хэлбэртэй байдаг:

S+V+O

S	- Subject буюу үйлийн эзэн
V	- Verb буюу үйл үг
O	- Object буюу тусагдахуун

Present Perfect цагийн өгүүлбэрийн бүтэц

S

+

have has

verb+ed

+

O

Анхаар! үйл үг нь энгийн өнгөрсөн цаг биш нөхцөлт үйлийн өнгөрсөн цагийн хувирлаар хувирах ёстой.

Зөвшөөрсөн хэлбэр

They have gone to school	Тэд сургуульдаа явчихсан байгаа
You have worked very hard for 3 days	Чи 3 хоногийн турш их шаргуу ажиллалаа
She has cooked dinner	Тэр хоол хийчихсэн байгаа
We have ranslated the story	Бид өгүүллэгийг орчуулчихсан байгаа
I have been to London	Би Лондонд очиж үзсэн
She has seen this movie twice before	Тэр энэ киног урьд нь 2 удаа үзсэн

Үгүйсгэсэн хэлбэр

Англи хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйл үг хэрэгтэй байдаг бөгөөд present perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь have/has байдаг. Мэдээж үгүйсгэсэн хэлбэр үүсгэж байгаа бол not гэдэг үгийг авна.

Үгүйсгэсэн		Үгүйсгэсэн ба товчилсон
They have not gone to school	Тэд сургуульдаа яваагүй байгаа	They haven`t gone to school
You have not worked very hard for 3 days	Чи 3 хонгогийн турш шаргуу ажиллалаагүй	You haven`t worked very hard for 3 days
She has not cooked dinner	Тэр хоол хийгээгүй байгаа	She hasn`t cooked dinner
We have not translated the story	Бид энэ өгүүллэгийг орчуулаагүй байгаа	We haven`t translated the story
I have not been to London	Би Лондонд очиж үзээгүй	I haven`t been to London
She has not seen this movie before	Тэр өмнө нь энэ киног үзээгүй	She hasn`t seen this movie before

Хэрэв үгүйсгэсэн хэлбэрийн өгүүлбэр дээр yet гэдэг үг нэмж хэлбэр хараахан хийж амжаагүй гэсэн санаа оруулдаг бөгөөд энэ үйлдэл хийгдэнэ гэсэн санаа агуулдаг.

They have not gone to school yet.	Тэд хараахан сургуульдаа явж амжжагүй байгаа
She has not seen this movie yet.	Тэр хараахан энэ киног үзэж амжаагүй байгаа
She has not cooked dinner yet.	Тэр хараахан хоол хийж амжаагүй байгаа
We have not translated the story yet.	Бид хараахан энэ өгүүллэгийг орчуулж амжжагүй байгаа

Асуух хэлбэр

Англи хэлэнд асуух өгүүлбэр ба үгүйсгэсэн өгүүлбэр үүсгэх тохиолдолд заавал туслах үйл үг хэрэгтэй байдаг бөгөөд present perfect цагийн хувьд туслах үйл үг нь have/has байдаг. Асуултыг дотор нь нилээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу Тийм/Үгүй төрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд. Present perfect цаг бол нэг төрлийн одоо цаг учир 3-р бие нэг тоон дээр туслах үйл үг have -> has болно.

Yes / No questions
Энэ төрлийн асуултууд ямагт туслах үйл үгээрээ эхэлдэг болохыг анхаарна уу. Асуултын ерөнхий бүтцийг харуулбал:

Have/Has+ S +Verb + O?
Have/Has +үйлийн эзэн +үйл үг + тусагдахуун?

Have they gone to school?	Тэд сургуульдаа явчихсан байгаа юу?
Have you worked very hard for 3 days?	Чи 3 хонгогийн турш шаргуу ажилласан уу?
Has she cooked dinner?	Тэр хоол хийчихсэн байгаа юу?
Have we translated the story?	Бид энэ өгүүллэгийг орчуулчихсан байгаа юу?
Have you been to London?	Чи Лондонд очиж үзсэн үү?
Has she seen this movie before?	Тэр өмнө нь энэ киног үзсэн үү?

Wh- questions Асуух үгтэй асуулт

Where have they gone?	Тэд хаашаа явчихсан байгаа вэ?
What haveyou done?	Чи юу хийчихсэн бэ?
How many countries have you traveled?	Та хэдэн улсад аялаж үзсэн бэ?
How long haveyou studied English?	Та хир хугацааны турш англи хэл үзсэн бэ?

Irregular Verbs - Дүрмийн бус үйл үгс

Англи хэлний үйл үг ерөнхийдөө өнгөрсөн цаг болон үйлт нэрийн өнгөрсөн цагийн хэлбэрт хувирч хэрэглэгдэх тохиолдол маш их байдаг ба дээрх хэлбэрүүд -ed залгавар авснаар үүсдэг бөгөөд ингэж үүсдэг үйл үгсийг дүрмийн үйл үг гэдэг ба үйл үгийн хэсэг нь хувирах эсвэл үйл үг үндэсээрээ өөрчлөгдөж өнгөрсөн цаг болон үйлт нэрийн өнгөрсөн цагийн хэлбэр үүсдэг үйл үгсийг дүрмийн бус үйл үг гэдэг.

Present	Past	Үйлт нэр өнгөрсөн цаг дээр
be	was, were	been	байх, болох
become	became	become	болох
begin	began	begun	эхлэн
blow	blew	blown	үлээх, салхилах
break	broke	broken	эвдлэх
bring	brought	brought	авч ирэх
build	built	built	барих
burst	burst	burst	тэсрэх
buy	bought	bought	худалдаж авах
catch	caught	caught	барих
choose	chose	chosen	сонгох
come	came	come	ирэх
cut	cut	cut	хэрчих таслах
deal	dealt	dealt	зохицох, шийдэх, тараах
do	did	done	хийх
drink	drank	drunk	уух
drive	drove	driven	жолоодох
eat	ate	eaten	идэх
fall	fell	fallen	унах
feed	fed	fed	хооллох,
feel	felt	felt	мэдрэх
fight	fought	fought	зодолдох
find	found	found	олох
fly	flew	flown	нисэх
forbid	forbade	forbidden	хориглох
forget	forgot	forgotten	мартах
forgive	forgave	forgiven	уучлах
freeze	froze	frozen	хөлдөх
get	got	gotten	авах
give	gave	given	өгөх
go	went	gone	явах
grow	grew	grown	өсөх
have	had	had	байх
hear	heard	heard	сонсох
hide	hid	hidden	нуух
hold	held	held	барих
hurt	hurt	hurt	гэмтэх,
keep	kept	kept	хадгалах
know	knew	known	мэдэх
lay	laid	laid	ширээ засах
lead	led	led	удирдах
leave	left	left	орхиж явах
let	let	let	зөвшөөрөх
lie	lay	lain	худал ярих, хэвтэх
lose	lost	lost	хаях
make	made	made	хийх
meet	met	met	уулзах
pay	paid	paid	төлбөр хийх
quit	quit	quit	гарах
read	read	read	унших
ride	rode	ridden	унах /дугуй, морь/
ring	rang	rung	утас дуугарах
rise	rose	risen	өсөх, дээшлэх, нар мандах
run	ran	run	гүйх
say	said	said	хэлэх
see	saw	seen	харах
seek	sought	sought	хайх
sell	sold	sold	худалдах
send	sent	sent	илгээх
shake	shook	shaken	сэгсрэх
shine	shone	shone	гялалзах
sing	sang	sung	дуулах
sit	sat	sat	суух
sleep	slept	slept	унтах
speak	spoke	spoken	ярих
spend	spent	spent	зарцуулах
spring	sprang	sprung	үсрэх
stand	stood	stood	зогсох
steal	stole	stolen	хулгайлах
swim	swam	swum	сэлэх
swing	swung	swung	савах
take	took	taken	авах
teach	taught	taught	заах
tear	tore	torn	урах
tell	told	told	хэлэх
think	thought	thought	бодох
throw	threw	thrown	шидэх
understand	understood	understood	ойлгох
wake	woke (waked)	woken (waked)	сэрэх
wear	wore	worn	өмсөх
win	won	won	ялах
write	wrote	written	бичих

LIE ба LAY -ийн ялгаа

Одоо	Өнгөрсөн	Үйлт нэр өнгөрсөн цаг дээр
lie, lying худал хэлэх	I lied to my mother. Би ээждээ худал хэлсэн.	I have lied my friends Би найзуудаа худал хэлчихсэн байгаа.
lie, lying хэвтэх	I lay on the bed because I was tired. Би ядарсан байсан тул орон дээр хэвтсэн.	He has lain in the grass. Тэр эрэгтэй өвсөн дээ хэвтэж байгаа.
lay, laying тавих байрлуулах	I laid the baby in her cradle.	We have laid the dishes on the table. Бид тавгаа ширээн дээр тавьчихсан байгаа /Бид ширээгээ засчихсан байгаа/

After laying down his weapon, the soldier lay down to sleep.
Will you lay out my clothes while I lie down to rest?

SIT ба SET - ялгаа

Одоо	Өнгөрсөн	Үйлт нэр өнгөрсөн цаг дээр
sit (to be seated or come to resting position) суух	I sat in my favorite chair. Би хамгийн дуртай сандал дээрээ суусан	You have sat there for three hours. Чи энд 3 цагийн турш сууж байна
set (to put or place) тавих байрлуулах	I set my glass on the table. Би стаканаа ширээн дээх тавьсан	She has set her books on my desk again. Тэр эмэгтэй номоо миний ширээн дээр дахиад тавьчихсан байна

RISE ба RAISE - ялгаа

Одоо	Өнгөрсөн	Үйлт нэр өнгөрсөн цаг дээр
rise (steady or customary upward movement) өсөх, дээшлэх, нар мандах	The balloon rose into the air. Шаар дээшээ хөөрсөн	He has risen to a position of power. Түүний эрх мэдэл дээшилсэн
raise (to cause to rise) өргөх	They raised their hands because they knew the answer. Тэд хариултыг мэдэж байсан тул гараа өргөсөн	I have raised the curtain many times. Би энэ хөшигийг олон удаа өргөж үзсэн

The boy raised the flag just before the sun rose.
Тэр хүү нар мандахаас өмнө тугаа өргөсөн

Report: First Android Netbook to cost $250

The first Netbook running Google's Android operating system is expected to be available in the next three months and cost about $250, according to a Computerworld report.

The Alpha 680, as the laptop is known as, is going through final testing at Guangzhou Skytone Transmission Technologies, Skytone co-founder Nixon White told the site.

The Netbook uses a 533MHz ARM 11 CPU and sports a 7-inch LCD screen, keyboard, touchpad, and built-in Wi-Fi, according to the report. However, the Alpha 680's 2-cell battery will last only two to four hours while surfing the Internet, much lower than the expected 12 hours.

Android is a Linux-based operating system originally designed for cell phones, but now experts are predicting that the open-source operating system could be used on other devices, such as the emerging low-cost laptops known as Netbooks. In fact, market research firm Ovum recently predicted that Android-powered Netbooks will emerge in 2009, as manufacturers attempt to drive the price of Netbooks to around $200 or less.

Hewlett-Packard is also reportedly considering using Android on its low-cost Netbooks, though an executive declined to say for certain whether HP plans to sell Android devices. Asustek Computer has already said it is considering using Android, and Dell is also considering the software for its upcoming smartphone.

Linux-based software such as Android is attractive because it is free, while Microsoft charges a hefty licensing fee for the Windows operating system. In order to hit super low price points, manufacturers need to cut costs wherever they can and that means ditching Microsoft's Windows software.

http://news.cnet.com/8301-17938_105-10227770-1.html

Past Continuous Tense - Өнгөрсөнд Үргэлжлэх цаг

Ер нь энгийн бөгөөд үргэлжилэх цагууд буюу Present Continuous, Past Continuous, Future Continuous цагуудыг хэрэглэх хамгийн гол нөхцөл нь ямарваа үйлийг тухайн нэгэн мөчийн хувьд хийж байгаа болон хийгээгүй байгаа тохиолдлыг илэрхийлэхийн тулд хэрэглэдэг.

Өнгөрсөнд үргэлжилж байгаа цаг - нэрнээсээ эхлээд л бүх юм ойлгомжтой. Үйлдэл өнгөрсөнд нэг тодорхой цэгийн хувьд үргэлжилж байна. Жишээ нь:

Болд өчигдөр 3 цагт манайд орж ирэхэд би гэрийн даалгавараа хийж байсан.

Энэ жишээн дээрээс харахад Болдыг 3 цагт орж ирэхэээс өмнө гэрийн даалгавараа хийх гэдэг үйлдэл эхэлчихсэн байсан ба энэ үйлдэл хэзээ дуусах талаар ямар нэгэн мэдээлэл байхгүй байна. Өгүүлбэрийн гол илэрхийлэх гэсэн санаа нь яг Болдыг орж ирэхэд ямар үйлдэл болж байсан тухай мэдээлэл өгч байсан явдал юм.

Зураг орж ирнэ


Цаг хугацааны шулуун дээр харахад үйлдэл өнгөрсөнд тодорхой цэгээс өмнө эхлээд тэр цэгийг дайран гарч үргэлжилж байсан үйлдэл байна. Энэ цагийн илэрхийлж байгаа хамгийн гол зүйл бол тухайн мөч дээр ямар үйлдэл болж байгаа тухай илэрхийлдэг.

I was writing a letter when you called me - Чамайг над руу утсаар ярихад би захиа бичиж байсан.

Энэ жишээний хувьд захиа бичих гэдэг үйлдлийг хэзээ эхэлсэн хэзээ дуусах зэрэг нь огт хамаагүй бөгөөд зөвхөн үйлийн эзнийг өнгөрсөнд нэг мөч дээр юу хийж байгааг онцлон илтгэсэн байна.

Ярианы үед өнгөрсөнд ямар мөчийн тухай яриж байгаа нь тодорхой биш бол бүтэн өгүүлбэрээр эсвэл хэлцээр тодотгож өгдөг.

I was writing a letter when you called me.

Одоо бүгдээрэээ энэ цагийн үйл үгийн хувирал, өгүүлбэрийн хүүрнэх, асуух үгүйсгэх хэлбэрүүдийн бүтцийг үзье. Англи хэлний үйл үг хувираагүй хэлбэр дээрээ to гэсэн хэсгийн хамт бичигддэг. Жишээ нь:

to write	to go	to see
to do	to have	to eat гэх мэт

Харин одоо үргэлжлэх цагийн үйл үг дараах байдлаар хувирдаг:

was
were	+ үйл үг + ing

was/were бол to be үйл үгийн өнгөрсөн цагийн хувирал бөгөөд I, II, ба III биеийн аль хэлбэрийн хамт хэрэглэгдэж байгаас хамааран аль нэгийг нь хэрэглэх ба өнгөрсөнд үргэлжлэх цагийн хувьд туслах үйл үгийн үүргийг гүйцэтгэнэ.

1-р бие	Би	I	was
2-р бие	Чи буюу Та	You	were
3-р бие	Тэр эмэгтэй	She	was
	Тэр эрэгтэй	He	was
	Энэ / тэр	It / this / that	was

өнгөрсөнд үргэлжлэх цагаар хэлбэржсэн үйл үг -ing гэсэн залгавар авсан байдаг:

going	working	reading
looking	eating	sleeping

хэрэв үйл үг дан -e эгшигээр төгссөн байвал түүнийг гээж -ing залгаварыг шууд залгадаг.

taking	having	hiking
baking	living	writing

хэрэв 1 үетэй үйл үг төгсөхдөө гийгүүлэгч+эгшиг+гийгүүлэгч гэсэн дарааллаар төгссөн байвал сүүлийн гийгүүлэгчийн давхарлан бичдэг.

cutting	putting	planning
setting	betting	digging

Хүүрнэх хэлбэр / Positive form
Одоо үргэлжлэх цагийн хүүрнэх хэлбэр нь одоо үйлдэл болж байгааг зөвшөөрсөн баталсан утгатай ба өгүүлбэрийн ерөнхий бүтэц дараах хэлбэртэй байна.

S + was/were + Verb + ing + O
Үйлийн эзэн + was/were + үйл үг + ing + тусагдахуун

I was writing a letter	Би захиа бичиж байсан.
You were writing a letter	Чи захиа бичиж байсан.
He was writing a letter	Тэр эрэгтэй захиа бичиж байсан.
She was writing a letter	Тэр эмэгтэй захиа бичиж байсан.
We* were writing a letter	Бид захиа бичиж байсан.
You* were writing a letter	Та нар захиа бичиж байсан.
They* were writing a letter	Тэд нар захиа бичиж байсан.

*олон тооны бүх хэлбэр дээр are гэсэн хувилбарыг хэрэглэнэ.

Жишээ өгүүлбэрүүд: одоо үргэлжлэх цагийг хэрэглэж байгаа тохиололд now, right now, at the moment гэх мэт яг одоо гэсэн утга агуулж байгаа дайвар үгнүүдийг хэрэглэж болдог.

It was raining when I got up this morning.	Намайг өглөө босоход бороо орж байсан.
Bat was going to school at 4 pm yesterday.	Өчигдөр 4 цагт Бат сургууль руугаа явж байсан.
Tuya was dancing.	Туяа бүжиглэж байсан.
Tim was singing when George came in.	Жоржийг орж ирэхэд Тим дуулж байсан.
We were having dinner*	Бид өдрийн хоолоо идэж байсан
They were playing cards.	Тэд хөзөр тоглож байсан.

*have - ямар нэгэн юмтай байх гэсэн үйл үг боловч идэх гэсэн утгаар хэрэглэгдэж болдог.

Үгүйсгэсэн хэлбэр / Negative form

Өнгөрсөнд үргэлжлэх цагийн үгүйсгэсэн хэлбэр нь өнгөрсөнд тодорхой нэг мөч дээр ямар нэгэн үйлийг хийж байгаагүй тухай илэрхийлдэг. Англи хэлэнд үгүйсгэсэн хэлбэрийг not гэсэн туслах үгийн тусламжтайгаар үүсгэдэг. Үгүйсгэх хэлбэртэй өгүүлбэрийн бүтэц:

S + was /were+ not + Verb + ing + O
Үйлийн эзэн +was/ were + not +үйл үг + ing + тусагдахуун

I was not writing a letter now	Би одоо захиа бичээгүй байсан
You were not writing a letter now	Чи одоо захиа бичээгүй байсан
He was not writing a letter now	Тэр эрэгтэй одоо захиа бичээгүй байсан
She was not writing a letter now	Тэр эмэгтэй одоо захиа бичээгүй байсан
We* were not writing a letter now	Бид одоо захиа бичээгүй байсан
You* were not writing a letter now	Та нар одоо захиа бичээгүй байсан
They* were not writing a letter now	Тэд нар одоо захиа бичээгүй байсан

Энэ тохиолдолд туслах үйл үг ба үгүйсгэх туслах үг зэргийг товчилж хэрэглэж болдог бөгөөд дээр дурьдсанчлан ихэвчлэн аман ярианд болон албан бус бичгийн төрөлд хэрэглэгддэг.

You weren`t writing a letter
He wasn`t writing a letter
She`s not writing a letter
We weren`t writing a letter
You weren`t writing a letter
They weren`t writing a letter

Жишээ өгүүлбэрүүд:

It was not raining when I got up this morning.	Намайг өглөө босоход бороо орж байгаагүй.
Bat was not going to school	Бат сургууль руугаа явж байгаагүй.
Tuya was not dancing when George came in.	Жоржийш орж ирэхэд Туяа одоо бүжиглж байгаагүй.
Tim was not singing.	Тим дуулж байгаагүй.
They were not playing cards when the power went off.	Тог тасрахад тэд хөзөр тоглож байгаагүй.
We were not having dinner when you called.	Чамайг над руу залгахад бид өдрийн хоолоо идэж байгаагүй.

Асуух хэлбэр / Interrogative form
Өнгөрсөнд үргэлжлэх цагийн асуух хэлбэр нь хэн нэгэн хүн ямар нэгэн үйлдлийг өнгөрсөнд нэг мөч дээр хийж байгаа эсвэл ямар нэгэн үйлдэл болж байгаа эсэхийг асуухад хэрэглэгддэг. Асуултыг дотор нь нэлээд хэд ангилдаг бөгөөд ерөнхийд нь Yes/No буюу Тийм/Үгүй төрлийн асуулт ба Wh-questions буюу асуух үгтэй асуултууд.

Yes/No төрлийн асуултанд шууд Yes ба No гэж шууд хариулж болдог асуултууд хамаардаг. Энэ тохиолдолд асуулт заавал туслах үйл үгээрээ эхлэх ёстой.

A: Are you watching TV?
B: Yes, I am

Yes/ no төрлийн асуух өгүүлбэрийн бүтэц нь дараах хэлбэртэй байна:

Was/Were + S + Verb + ing + O?
Was/Were+ Үйлийн эзэн + үйл үг + ing + тусагдахуун?

Was I writing a letter?	Би захиа бичиж байсан уу?
Were you writing a letter?	Чи захиа бичиж байсан уу?
Was he writing a letter?	Тэр эрэгтэй захиа бичиж байсан уу?
Was she writing a letter?	Тэр эмэгтэй захиа бичиж байсан уу?
Were we writing a letter?	Бид захиа бичиж байсан уу?
Were you writing a letter?	Та нар захиа бичиж байсан уу?
Were they writing a letter?	Тэд нар захиа бичиж байсан уу?

Богино хариулт дараах хэлбэртэй байна

	Зөвшөөрсөн	Үгүйсгэсэн
Are you writing a letter?	Yes, I was.	No, I wasn`t
Is he writing a letter?	Yes, he was.	No he wasn`t
Is she writing a letter?	Yes, she was	No, she wasn`t
Are you writing a letter?	Yes, we were.	No, we weren`t
Are they writing a letter?	Yes, they were.	No, they weren`t

Бүтэн хариулт дараах хэлбэртэй байна.

Асуулт	Зөвшөөрсөн хариулт	Үгүйсгэсэн хариулт
Are you writing a letter?	Yes, I was writing a letter.	No, I was not writing a letter.
Is he writing a letter?	Yes, he was writing a letter	No, he was not writing a letter
Is she writing a letter?	Yes, she was writing a letter	No, she was not writing a letter
Are you writing a letter?	Yes, we were writing a letter.	No, we were not writing a letter
Are they writing a letter?	Yes, they were writing a letter.	No, they were not writing a letter

Wh-questions төрлийн асуултанд What, When, How Where гэх мэт асуух үг заавал орох бөгөөд энэ төрлийн асуултанд шууд yes эсвэл no гэж хариулж болдоггүй.

A: Where are you going?
B: I am going to school энэ тохиолдолд шууд yes эсвэл no гэж хариулж болохгүй юм. Асуултын бүтэц дараах хэлбэртэй байна.

Wh + was/were + S + Verb + ing + (O)?
Wh + was/were + Үйлийн эзэн + үйл үг + ing + (тусагдахуун)?

Энэ төрлийн асуулт ихэвчлэн өгүүлбэрийн тусагдахууныг асуусан байдаг тул асуултын бүтцэд тусагдахуун орохгүй байж болно.

A: What were you doing?
B: I was doing my home work

What - асуух үг
were - туслах үйл үг
you - үйлийн эзэн
doing? - өнгөрсөнд үргэлжлэх цагаар хэлбэржсэн үйл үг бөгөөд гол асууж байгаа зүйл маань тусагдахуун буюу ГЭРИЙН ДААЛГАВАР юм

Why were you crying?	Чи яагаад уйлж байсан юм бэ?
Where were you going?	Чи хаашаа явж байсан юм бэ?
What were you reading?	Чи юу уншиж байсан юм бэ?
What were they playing?	Тэд юу тоглож байсан юм бэ?